متكلمين و فضلاى معروف طايفهء شيعهء اماميه است و او استاد علامهء حلى معروف بوده و ابتدا منزوى و معتكف مىزيسته و بعد به دعوت علماى حله و عراق به آن سرزمين رفته و در آنجا كتاب شرح نهج البلاغه را بنام خواجه عطا ملك جوينى حكمران بغداد و عراق تأليف كرده و غير از اين كتاب بزرگ او را در باب امامت و ساير مسائل اصولى حكمتى تأليفات ديگرى نيز هست . زكرياى قزوينى ( 600 - 682 ) عماد الدين زكريا بن محمود قزوينى در حدود 600 هجرى در قزوين تولد يافته و در عنفوان شباب بدمشق مهاجرت كرده و در آنجا به تحصيل فنون علم و ادب پرداخته و از آن جمله پيش اثير الدّين ابهرى معروف شاگردى كرده بعد بعراق آمده و در سال 650 بقضاء شهر حله منصوب شده و بعد از دو سال يعنى در 652 سمت قضاء شهر واسط را يافته و بتدريس نيز پرداخته و در اين مقام بوده است تا در واسط جان سپرده و نعش او را ببغداد منتقل كرده‌اند . زكرياى قزوينى مردى خوش‌خط و باذوق و بشعر فارسى و تاريخ و جغرافيا و علوم طبيعى آشنا بوده و از او دو كتاب مشهور به عربى باقى است يكى عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات كه اسم آن معرّف موضوع آن است ، ديگرى آثار البلاد و اخبار العباد كه شرح جغرافيائى و تاريخى مشاهدات مؤلف يا اطلاعات اوست و اين كتاب علاوه بر اهميت و حيث تاريخى و جغرافيائى شامل معلومات بسيار نفيسى است راجع باحوال نوزده نفر از شعراى معتبر فارسى يعنى انورى و عسجدى و اوحد الدّين كرمانى و فخرى گرگانى و فرخى و فردوسى و جلال طبيب و جلال خوارى و خاقانى و ابو طاهر خاتونى و مجير بيلقانى و نظامى و ناصر خسرو و ابو سعيد ابى الخير و سنائى و شمس طبسى و عمر خيام و عنصرى و رشيد الدّين وطواط و از اين بابت يكى از مهم‌ترين كتب براى معرفت احوال شعراى فوق است . جمال قرشى ( اواخر قرن هفتم ) - ابو الفضل محمد بن عمر مشهور به جمال قرشى از علماى لغت مقيم كاشغر است كه در سال 681 كتاب صحاح جوهرى فارابى معروف را ترجمه‌اى خلاصه مانند به فارسى كرده و نام آن را الصّراح من الصحّاح گذاشته است و آن را در كاشغر به انجام رسانده بعد ذيلى به عربى بر آن نوشته باسم ملحقات صراح و در آنجا بمناسبت